Yapay zeka üretimi içerikler, ‘sahte hatıra’ riskini artırıyor

Güncel verilere göre üretken yapay zeka modelleri aracılığıyla her gün yaklaşık 34 milyon yeni görsel oluşturuluyor. 2022’den bu yana 15 milyar civarında sahte görsel üretildiği tahmin ediliyor.

Sosyal medya platformlarında paylaşılan görsellerin yaklaşık yüzde 71’inin yapay zeka üretimi olduğu, TikTok gibi platformlarda ise 1,3 milyardan fazla yapay zeka etiketli videonun bulunduğu belirtiliyor.

Uzmanlar, bu yoğun içerik akışının bireylerde “tanıdıklık hissi” yaratarak hatıra çarpıtma riskini artırdığına dikkat çekiyor.

MIT ARAŞTIRMASI: SAHTE ANILAR İKİ KAT ARTABİLİYOR

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) Media Lab tarafından yürütülen bir çalışmada, yapay zeka ile düzenlenmiş görsel ve videolara maruz kalan katılımcıların, diğerlerine kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla sahte anı oluşturduğu belirlendi.

Araştırmada, katılımcıların gerçekte yaşanmamış olaylara ilişkin ayrıntılı ve tutarlı anılar geliştirdiği ve bu hatıralara yüksek düzeyde güven duyduğu tespit edildi. Bu durumun, beynin görsel bilgiyi güçlü ve güvenilir bir kaynak olarak değerlendirmesiyle ilişkili olduğu ifade edildi.

PROF. LOFTUS: “HAFIZAYA YENİ ŞEYLER EKLEMEK MÜMKÜN”

ABD’deki University of California, Irvine’da görev yapan psikolog Elizabeth Loftus, yapay zeka üretimi içeriklerin insanların anılarını çarpıtabileceğini ve zamanla gerçekmiş gibi hatırlanmasına yol açabileceğini söyledi.

Loftus, belleğin yönlendirici ifadeler, tanık anlatımları ve medya içerikleriyle değiştirilebildiğinin yıllardır bilindiğini belirterek, yapay zeka görsellerinin bu etkinin daha güçlü bir uzantısı olduğunu vurguladı.

“İnsanların hafızasına yeni şeyler eklemek, mevcut anıları değiştirmek ya da bozmak mümkün” diyen Loftus, bireylerin zihinlerine yerleştirilen sahte anılara içtenlikle inanabildiğini ifade etti.

“SOSYAL MEDYA, ETKİYİ BÜYÜTÜYOR”

Loftus, sosyal medya sayesinde sahte bilgilerin çok daha hızlı yayıldığını ve bunun daha fazla kişinin etkilenmesine yol açtığını belirtti.

Araştırmacıların, yapay zeka üretimi içeriklerin hafıza üzerindeki olumsuz etkilerine karşı korunma yöntemleri geliştirmesi gerektiğini kaydeden Loftus, teknolojinin olumlu amaçlarla da kullanılabileceğini söyledi.

Örneğin geçmişte sağlıksız yiyeceklerle ilgili sahte anı çalışmaları sayesinde bireylerin tüketim alışkanlıklarının değiştirilebildiğini hatırlatan Loftus, yapay zekanın sağlıklı yaşam tercihlerine yönlendirme gibi pozitif alanlarda değerlendirilebileceğini dile getirdi.

GÖRSELLER, METİNDEN DAHA GÜÇLÜ ETKİ YARATIYOR

Polonya’daki SWPS University’den Dr. Magdalena Kekus, yapay zeka üretimi görüntülerle gerçek görüntüler arasındaki farkın giderek zorlaştığını söyledi.

Kekus’a göre insan hafızası esnek ve yeniden yapılandırıcı bir yapıya sahip. Beyin görüntüleri metne kıyasla daha hızlı işlediği için görseller daha güçlü bir etki oluşturabiliyor.

“Görüntüler, insanlara daha fazla gerçeklik ve tanıklık hissi verebilir” diyen Kekus, duygusal yükü yüksek içeriklerin daha kalıcı iz bıraktığını belirtti.

“HAFIZA KAMERA DEĞİL, YENİDEN İNŞA EDİLEN BİR SÜREÇ”

Kekus, bireylerin hafızayı bir kamera kaydı gibi algıladığını ancak bunun doğru olmadığını vurguladı.

“Bir anıyı her hatırladığımızda beynimiz onu yeniden oluşturuyor” diyen Kekus, zamanla güvenilir olmayan kaynakların unutulabildiğini, ancak içeriğin hatırlandığını ifade etti.

Uzmanlara göre, sahte anılar ve yanlış kanılar zaman içinde kalıcı hale gelebiliyor ve açık kanıtlar karşısında dahi direnç gösterebiliyor.

Uzmanlar, yapay zeka teknolojilerinin hızla geliştiği bu dönemde, bireylerin dijital içeriklere eleştirel yaklaşmasının ve özellikle görsel materyallere karşı daha bilinçli olmasının önemine dikkat çekiyor.